Houellebecq en Tsjechovs Drie Zusters

“Er zijn weinig toneelteksten geschreven die zo universeel betekenisvol zijn als deze ‘Drie Zusters’ van Tsjechov. Meer dan naar de zussen en hun kleurrijke entourage, kijken wij hier naar onszelf. En Tsjechov kijkt op zijn beurt naar ons en vraagt ons wat het is om mens te zijn, wat de zin van lijden is en waarom dat lijden altijd voorafgegaan moet worden door een onverzadigbaar verlangen naar het onmogelijke. Vragen waar de tijd geen vat op heeft zolang we mens zijn.”

Zo beschrijft de website van het cultureel centrum Berchem het stuk Drie Zusters. Ik moet echter toegeven dat ik dat niet echt zo ervaren heb. Ik heb 3 uur naar het toneelstuk zitten kijken, ik vond het niet slecht, maar deze diepzinnige vragen heb ik me ook niet gesteld tijdens de voorstelling. Daarom zal ik er mij nu even over buigen en in het bijzonder de vragen in verband met lijden. Hierbij zal ik Houellebecq betrekken. Hij spreekt namelijk over niets anders.

Volgens Houellecq ligt er een kern van lijden aan de oorsprong van de wereld. Hij vindt dan ook dat op het moment dat je jezelf en anderen een mengeling van angstig medelijden en minachting inboezemt je op de goede weg zit, op dat moment kan je gaan schrijven. Hierin herken ik zeker Tsjechov. Hij is zeer kritisch en wilde zij hele leven wijden aan het schrijven Dat is exact ook wat Houellebecq zegt. Je kan geen halve schrijver zijn, je hele leven moet in het teken staan van het schrijven. 

Tsjechov heeft in zijn leven ook zeker geleden. Hij werd geboren in een gezin dat absoluut niet rijk was en eerder tot de armere middenklasse van boeren behoorde. Hij had nog vijf broers en zussen, dus het leven was voor hem zeker niet altijd lachertje. Bovendien was zijn vader vurig gelovige en tiranniseerde het gezin ook op dat vlak. Toen Tsjechov 30 jaar oud was stierf bovendien ook nog zijn broer Nikolaj. We kunnen dus zeker stellen dat Tsjechov, volgens Houellebecqs oordeel, zich in een goede situatie bevond om schrijver te worden. De kunstenaar schept vanuit de pijn en die pijn, dat lijden valt niet te omzeilen als we het leven van Anton Tsjechov bekijken.

“Wat de zin van lijden is en waarom dat lijden altijd voorafgegaan moet worden door een onverzadigbaar verlangen naar het onmogelijke.” Deze zin vind ik heel toepasselijk bij het stuk. Na de dood van hun vader zijn de zusters op de dool en tegelijk op zoek. Ze zijn nog lang niet over het overlijden, maar verlangen tegelijk naar de toekomt, naar Moskou. Die stad is voor hen onbereikbaar en dus blijven ze dus zitten met hun onverzadigbaar verlangen. 

Het is een mooie, intrigerende mix tussen een schrijver die voor Houellebecq bij de goede van de hoop zou horen en een verhaal dat diepzinniger blijkt te zijn dan dat het op het eerste zicht lijkt.