Wat maakt theater theater of waarom is toneel toneel?
Wanneer je op zoek gaat naar een beschrijving of definitie van theater en toneel kom je er snel achter dat die niet echt bestaat. Van Dale beschrijft toneel als: voorval, reeks van voorvallen; komedie of aanstellerij. Anderen noemen het dan weer spektakel of het gespeelde. Woorden die niet echt een duidelijk verband vertonen, maar blijkbaar toch voor hetzelfde woord een verklaring zijn. Het is dus duidelijk dat niemand er echt in slaagt om een eenduidige definitie te formuleren van theater en/of toneel.
Zijn alle elementen die wij toneel toeschrijven aan een toneelstuk dan overbodig? Ik denk hierbij aan een zaal, de doeken en de coulissen, het decor, de kostuums en ga zo maar voort. Deze zaken worden namelijk nooit vermeld als je op zoek gaat naar een beschrijving van theater of toneel. Dat is misschien wel een bewijs van 'overbodigheid'.
Hiermee werd in het stuk Hamlet geëxperimenteerd. Ze haalden de doeken voor de coulissen weg, hadden geen decor (behalve wat zeilen op de grond) en lieten de nooduitgangen achteraan op het podium bloot. Hierdoor zie je alle acteurs wachten, eten, drinken, gorgelen en zo ook zich omkleden. Daar zijn ze als het ware uit hun rol gestapt en wachten ze af tot ze er weer in moeten kruipen. Dit heeft mij persoonlijk vaak afgeleid, maar misschien was dat ook wel hun bedoeling. Ze hebben dus duidelijk het magische wat theater soms met zich meedraagt over boort gegooid en zich gefocust op het tonen van het verhaal zoals het is.
Is dit toneel dan minder toneel dan een heel klassiek stuk met alles erop en eraan? Ik denk van niet. Zonder mij uit te spreken over de kwaliteit van het stuk, kan ik wel zeggen dat je het onder het brede spectrum van theater kan plaatsten.
Dit is misschien gewoon de vernieuwing van theater. Misschien moeten we loskomen van het concept dat we nu voor ogen hebben, moeten we geen mooie zalen, geen afgelikte decors, geen veelzeggende kostuums, geen perfecte acteurs verwachten, maar moeten we gewoon kunnen genieten van het verhaal op zichzelf.
Even was ik van plan hier af te ronden met mijn verhaal, maar na er even over nagedacht te hebben schoot me toch nog iets te binnen wat niet onbelangrijk is: Als we moeten afstappen van al wat volgens ons theater theater maakt, dan zou er even goed iemand ons in een refter uit een boekje kunnen vertellen wat er allemaal gebeurt. Een uitspraak die vrij snel door de bocht is, maar tegelijk ook een logisch gevolg is van wat ik hiervoor besproken heb.
Er zijn dus toch zaken die behouden moeten worden om ervoor te zorgen dat we met plezier ergens heen gaan en er zelfs voor willen betalen. Misschien hebben we toch meer nodig dan enkel het verhaal en misschien is dat meer dan exact wat ik voorheen "wilde verwijderen" uit het theater. Misschien hebben de doeken, het decor, de zaal, de kostuums en de coulissen dan toch wel een meerwaarde en hebben ze een belangrijke taak binnen het begrip theater. Wat deze taak en/of meerwaarde dan is? Ik weet het ook niet meer...
Je zegt dat we als toeschouwer alles moeten loslaten en gewoon moeten genieten van het verhaal, maar ik denk dat hedendaags theater juist steeds minder draait om een "verhaal". Een duidelijke narratief is absoluut geen vereiste meer. Dus, zoals je zegt, geen podium, geen decors, geen kostuums en zelfs geen narratief meer. Wat blijft er dan nog over? Lichamen, een concept, beweging, gedachten en vooral een ongelooflijke vrijheid. Alles kan in theater en net die ongelooflijke schat aan een onuitputtelijk aantal mogelijkheden, maakt dat theater blijft boeien. Althans voor mij toch.
BeantwoordenVerwijderenSien, over de volgende zin wil ik graag iets kwijt:
BeantwoordenVerwijderen'Misschien moeten we loskomen van het concept dat we nu voor ogen hebben, moeten we geen mooie zalen, geen afgelikte decors, geen veelzeggende kostuums, geen perfecte acteurs verwachten, maar moeten we gewoon kunnen genieten van het verhaal op zichzelf. '
Al sinds de oudheid is dé absolute beweegreden om naar een theaterstuk te gaan kijken vermaak. De mens wilt vermaakt worden. Of dat nu is met een komedie of een tragedie, zolang het je afleidt van een alledaagse realiteit is de mens bereid om hiervoor te betalen. Door de eeuwen heen werd de toeschouwer kritischer. 'Lachen is niet alles, er moet ook een verhaal achter zitten'. Een verhaal, wat moet dat dan voorstellen? Wat verwachten we dan nog?
Ik denk dat de toeschouwer wilt worden meegesleept, tot emotionele ontroering wilt worden gebracht, een hoger besef van de waarheid wilt ontdekken, 's avonds wilt thuiskomen en de volgende dag geluk wilt ervaren vanwege het gevoel dat het theaterstuk bij hem/haar teweegbracht. Wat hiervoor wordt gebruikt maakt niet uit geloof ik dan, we hebben geen afgelikte decors en perfecte auteurs nodig, we hebben een bewustzijn nodig. Dat bewustzijn dat we evengoed, misschien soms zelfs beter, kunnen bereiken met lichamen, bewegingen en gedachten, zoals Emma zegt.
Nog één ding wat in me opkwam. De bubbel waarin de toeschouwer zich in verkeert bij het kijken naar een theaterstuk is van groot belang. Meezijn met het verhaal, kunnen opgaan in een hogere waarheid. Acteurs die geen acteurs meer zijn langs de zijlijn terwijl het stuk nog bezig is zijn inderdaad een storende factor. Het zorgde bij mij ook ervoor dat ik telkens weg werd getrokken van het verhaal en terug gesmakt naar de werkelijkheid. En daar betaal je niet voor. Je betaalt voor enkele uren geen werkelijkheid geloof ik dan.